به گزارش پایگاه خبری نصر و به نقل از فارس، رهبر انقلاب در دیدار اخیر مسئولان دستگاه قضا، بار دیگر بر اهمیت نقد در مسیر اصلاح تأکید کردند؛ اما در عین حال، مرز ظریف میان نقد منصفانه و تخریب بیحساب را گوشزد نمودند؛ مرزی که رعایت آن، ضامن پویایی نظام اسلامی و سرمایه اجتماعی کشور است. ایشان فرمودند: «ممکن است کسی در یک قضیّهی مربوط به نظامی یا دیپلماسی یا غیره به یک مسئولی اعتراض داشته باشد، ما نمیگوییم اعتراض را نگویند؛ چرا، منتها اوّلاً لحنی که برای بیان اعتراض و انتقاد انتخاب میشود، لحن قابل قبولی باشد؛ ثانیاً بعد از تحقیق باشد، بعد از اطّلاعیابی باشد…گاهی اوقات در روزنامهها و بعضی جاهای دیگر، یک چیزهایی را من میبینم، بعضی یک حرفهایی میزنند، اعتراضهایی میکنند که ناشی از بیاطّلاعی است…. اطلاع درست به دست بیاورند و با لحن مناسب نظراتشان را ابراز کنند.»این بخش از بیانات رهبر انقلاب در دیدار اخیر، نقطه شروعی است برای بازخوانی جایگاه نقد و آداب آن در نگاه ایشان؛ نگاهی که در عین تأکید جدی بر نقد به عنوان یک وظیفه، چارچوبهایی مشخص برای حفظ انصاف، عقلانیت و مسئولیتپذیری در نقد ترسیم میکند.نقد؛ واجب است، اما چگونه؟رهبر انقلاب در بیانات مختلفشان، نقد را یک «عمل دوستانه» و حتی «واجب» دانستهاند؛ چرا که نقد، ضعفها را آشکار میکند و به اصلاح امور کمک میرساند. چنانکه فرمودهاند: «انتقاد برای اصلاح لازم است، انتقاد یک عمل دوستانه است، عمل خصمانه نیست.» (۱۳۹۷/۰۶/۱۵)اما این نقد، انتقاد به قصد کوبیدن یا بزرگنمایی نقاط ضعف نیست؛ بلکه «نقد باید منصفانه باشد، باید عاقلانه باشد، باید مسئولانه باشد.» و باید در نظر داشت که «سیاهنمایی هنر نیست.» (۱۳۹۶/۱۰/۰۶)
مرز نقد با تخریبدر اندیشه رهبر انقلاب، نقد منصفانه یک خدمت است، اما تخریب، خیانتی است بزرگ؛ خیانتی نه فقط به دولت یا قوه خاص، بلکه به کل نظام و منافع ملی: «انتقاد خوب است، تخریب بد است؛ انتقاد خدمت است، تخریب خیانت است؛ نه خیانت به دولت، بلکه خیانت به نظام و خیانت به کشور است.» (۱۳۸۷/۰۶/۰۲)به تعبیر دیگر، نقد باید با انگیزهای خیرخواهانه، برای اصلاح و حل مشکل باشد؛ نه برای تسویه حساب شخصی، قدرتطلبی یا تکرار حرف دشمن.شرایط نقد در نگاه رهبر انقلاباز سخنان رهبر انقلاب در سالهای مختلف، میتوان چند اصل کلیدی برای نقد صحیح استخراج کرد:1. انصاف و دیدن هر دو سوی ماجرا«کارهای مثبت را باید دید، کارهای منفی را هم باید دید.» (۱۳۹۷/۰۶/۱۵)2. پرهیز از افراط و تعمیم بیحساب«اینجور نباشد که شما به طور قاطع یک مجموعه را نفی کنید… ممکن است بعضی از اینها مشمول این اشکال نباشند.» (۱۳۹۸/۰۳/۰۱)3. پرهیز از تهمت و لجنپراکنی«نقد و نقدپذیری واجب است، تهمت و لجنپراکنی حرام است.» (۱۳۹۶/۱۰/۰۶)4. اطلاع دقیق پیش از نقد«اطلاع درست به دست بیاورند و با لحن مناسب نظراتشان را ابراز کنند.» (۱۴۰۳/۰۴/۲۰)5. لحنی محترمانه و سازنده«لحنی که برای بیان اعتراض و بیان انتقاد انتخاب میشود، لحن قابل قبولی باشد.» (همان)
نقد، بدبینی و مسئولیت رسانههارهبر انقلاب به وضوح هشدار میدهند که بدبینی مطلق نسبت به دستگاههای مختلف، چه سپاه باشد، چه دولت و مجلس و قوه قضائیه، یک «ویروس» خطرناک است که جامعه را از درون میخورد: «این ویروس بدبینی چیز بدی است… بله، انتقاد اشکالی ندارد، بلکه لازم است؛ اما اینکه ما به نحوی انتقاد بکنیم که شنوندهی انتقاد بگوید “دیگر همه چیز از دست رفت”، اینجوری نباید انتقاد بکنیم.» (۱۳۹۷/۰۶/۱۵)در این میان، مسئولیت رسانهها دوچندان است؛ چرا که رسانهها هم باید نقاد باشند، هم باید نگذارند نقد تبدیل به تخریب و ناامیدی شود.نقدِ صحیح یعنی ارائه راهحلنقد واقعی در نگاه رهبر انقلاب، فقط بیان مشکل نیست؛ بلکه «انتقاد، به معنای ارائهی نقاط مشکل و راه حلّ آن نقاط و گشودن آن گرهها است.» (۱۳۹۵/۰۶/۰۳)نقد؛ ضامن بقا و پیشرفت، تخریب؛ سم مهلکدر اندیشه رهبر انقلاب، نقد درست و مسئولانه، یکی از ابزارهای مهم سلامت نظام و رشد کشور است؛ اما اگر نقد به لجنپراکنی، تهمت، اغراض شخصی یا سیاهنمایی بدل شود، به ضد خود تبدیل شده و سرمایه اجتماعی را نابود میکند. در واقع آنچه این مسیر را روشن میسازد، همان توصیه کوتاه اما عمیق رهبر انقلاب است: «نقد منصفانه و پاسخگویی منصفانه به نقد، به تقویت دستگاه و نظام کمک میکند.» (۱۳۸۳/۰۶/۰۴)
حجتالاسلام و المسلمین علی مهدیان در گفت وگو با فارس با اشاره به اهمیت مدیریت فضای نقد و گفتوگو در جامعه، گفت: اختلاف فکری در جامعه امری طبیعی است و اگر این اختلافها در قالب ارتباط فکری، تعامل اندیشهای و همدلی بیان شود، میتواند به رشد فکری جامعه منجر شود. اما نزاع اجتماعی و دوقطبیسازی، برخلاف اختلاف فکری، آثار زیانباری برای جامعه دارد و موجب میشود حقیقتطلبی در فضای عمومی تضعیف شود.به گفته مهدیان، در فضای دوقطبی مردم و نخبگان کمتر صدای یکدیگر را میشنوند و بسیاری از بحثها و حقطلبیها به نتیجه نمیرسد؛ در نتیجه، حقیقتها روشن نمیشود. وی یادآور شد: پیش از جنگ دوازدهروزه اخیر نیز شاهد بودیم به دلیل همین نزاعها و دوقطبیها، امکان گفتوگو و تبادل واقعی اندیشهها کاهش یافته بود.مهدیان تأکید کرد: نزاع و دو قطبی کردن جامعه، هم قدرت فکری و هم توان ملی را کاهش میدهد؛ و این تضعیف، راه را برای نفوذ و اثرگذاری دشمن باز میکند. در چنین شرایطی حتی میتوان دو طرف اصلی نزاع را وادار به انفعال کرد و اندیشههای آنان را در مسیری قرار داد که دشمن میخواهد.به گفته علی مهدیان، باید تلاش کرد نقد در بستر همدلی مطرح شود و فقط طرف مقابل مستقیم مورد نظر نباشد؛ چرا که همه کسانی که این گفتوگوها را میشنوند و میبینند نیز تحت تأثیر لحن و شیوه بیان قرار میگیرند. اگر فضای نقد و گفتوگو به دشمنی و نزاع کشیده شود، جامعه دچار تیرگی میشود و امکان روشنگری و بیان زوایای پنهان دشوار خواهد شد.
مهدیان در پایان تصریح کرد: جامعه به «اخلاق گفتوگو» نیاز دارد که مبتنی بر همدلی باشد. در اندیشه رهبر انقلاب این همدلی در چارچوب ولایت معنا پیدا میکند؛ به این معنا که حتی اگر میان مردم یا میان مردم و حاکمیت اختلاف فکری وجود داشته باشد، این اختلاف میتواند با گفتوگو و همفکری به اتحاد تبدیل شود. اما همراهی و ایجاد هویت مشترک، در نهایت باعث میشود هم مردم و هم جامعه محفوظ بمانند و قدرت ملی تقویت شود.
انتهای پیام/
